Filip Pjeter Guraziu – SMAJL MARTINI IVEZAJ (1850 – 1900 )

0
26

RUBRIKA RRAJËT
(PËR MOS ME HARRUE RRAJËT)
SMAJL MARTINI IVEZAJ (1850 – 1900 )
NR.41
Smajl Martini Ivezaj ( Leu rreth 1850-tës në Grude e vdiq rreth 1900 në Turqi). Bajraktar i fisit Grudë, fis shqiptarë etnik në trojet e veta, i cili gjatë gjithë jetës së tij, udhëhoqi forcat e bajrakut të Grudës kundër pushtuesve turq e malazez. Emni e tij e kaloi oqeanin; për veprat e Smajl Martinit shkroi edhe “The New York Times” në vjetin 1911.
Smajl Martini asht pa dyshim njani ndër luftëtarët ma të dalluem që pati jo vetem Malësia, pori tanë Veriu i Shqipnisë. Ai, qysh në moshën 18 vjeçare u dallua si prijës trim dhe i vendosun në luftën kundër pushtuesit turk, tue marrë pjesë në shumë lufta çlirimtare. Nuk mund të kalohen luftnat e njohuna në Shkodër, Vraninë e Shipshanik, në Deçiq e Bukovik, në Plavë e Guci, në Pejë si dhe në betejën (Kryengritjen) e përgjakshme në tokat e Maqedonisë kundër Sadri Agë Pashës etj., tue qenë gjithmonë në ballë të kryengritjeve liridashëse kudo në trojet shqiptare të pushtueme padrejtësisht prej pushtuesve historik, turq e sllav. Smajl Martini, jo vetëm që ishte biri i nji familje me tradita patriotike e shumë e njohun në Malësi e më gjanë, me atdhetarë si Preç e Bacë Vuksani të njohun për luftnat e vjetëve 1780 e të cilësuem si “Princat e Grudës”, të cilët u vunë në mbrojtje të Kalasë së Rozafatit në qytetin historik të Shkodrës, por edhe vetë Smajli, në vitin 1835 i vuni gjoksin e me heroizëm shembullor mbrojtën këtë Kala e Kishën rranzë saj, të quajtun “Zoja e Shkodrës”. Kujtojmë se Smajl Martin Ivezaj mori pjesë bashkë me Baca Kurtin e Dedë Gjo Lulin në Lidhjen Historike të Prizrenit, në Qershor të vitit 1878.
Shumë historianë të njohun kanë shkrue për këtë prijës e luftëtar të pamposhtun. Nji ndër to ishte Gradizhinia, që në vitin 1837 i përshkroi këto beteja e Smajl Martinin si nji hero për mbrojtjen e çështjes shqiptare. Perandoria turke e ndoqi hap mbas hapi veprimtarinë e Smajl Martinit, tue e dënue në fillim në vjetin 1883 me izolim të përkohshëm e në vjetin 1886 me dënimit të përjetshëm me vendim të nji gjygji ushtarak turk s’bashku me nji numër të madh malësorësh të Grudës, bashkëluftëtarët ma të ngushtë të tij: Dedë Ula (Lulgjuraj), Ujk Dushi (Kalaj ), Shabë Smaku (Berishaj), Gic Gila (Grimaj Ivezaj), Prëk Gjetja (Ivezaj), Lulash Deda (Ivezaj) dhe Lucë Preka (Ivezaj).
Internimi i këtij luftëtari në Diari-Bekir të Turqisë, ishte shkaku që ai ndrroi jetë mbas ma shumë së dhetë vjetësh dhe, sot e kësaj dite, të mos i gjindet as vorri.
Për të gjitha këto e të tjera, që i kanë shpëtue kohës e mundësisë për t’u dokumentue, ekzistojnë shkrime deri në Ipeshkvinë e Venezia, ku Ipeshkvi i njohun edhe në fushën e historisë, Toni Assagazino djlroi për qëndresën liridashëse të Malësisë në vjetin 1780, historianët Pjetër e Arben Teodori ( ACC.PO, fq 117) në vjetin 1856 do të shkruen për rolin e sakrificat e këtyne bajraktarëve për mos ndamjen e Malësisë ptrj territorit shqiptar, e jo ashtu si ndodhi… Njihet thania e Smajl Martinit në shej proteste, kur mësoi se Malësia po copëtohej: “Nuk kam qenë dhe s’do të jem kurrë për copëtimin e trojeve tona të shtrenjta të lana trashëgim prej të parët tonë.”
Po kështu, Andrija Joviçeviq shkruen se Smajl Martini ka luftue vazhdimisht edhe kundër sundimit malazias në tokat shqiptare të Malësisë, me të njajtin agresivitet e forcë luftarake si kundër pushtuesve turq, tue ba që luftnat e qëndresa e kësaj familje ti shkojë zani deri në Amerikën e largët. Në lidhje me heroizmin e Smajl Martin Ivezaj ka shkrue në datat 9 e 21 Maj të vitit 1911 gazeta e njohu “The Neë York Times”. Për veprimtaritë e këtij heroi popullor, folklori shqiptar njeh me qindra vargje në dhjetra kangë të shkrueme e të këndueme për te. Smajl Martini mbeti jetim në moshën 17 vjeçare, por nuk e kurseu veten e as familjen në luftnat çlirimtare pro tokave të shqipes, ai dha dy djem në luftë kundër Malit te Zi, Gjonin e Pjetrin, dha nipin Martinin e për ma tepër i dha historisë shqiptare bijen e tij Tringë Smajlin e njohun.
Smajl Martini Ivezaj, bajraktari i Grudës së njohun, asht njani ndër shqiptarët ma patriot, për të cilin deri më sot shumë pak asht ba për nderimin e tij në rang kombëtar. Asht në nderin e historiografisë shqiptare dëshmimi i vlerave patriotike, i trimnisë e i sakrificave personale e famijare të tribunit popullor, heroit të lirisë e të shqiptarizmit Smajl Martin Ivezaj me objektiv e vendosjen e tij në Piedestalin e Nderit të Nanës Shqipni.
Gjeto Ivezaj ( E përkohëshme – Malësia)

Burimi/Facebook/Pro Gegnishtes