Ndue Lazri – KRONIKË PËR DRITËN NË DHEMBJE…

0
17
  • Rreth librit “Për dashurinë shkruhet pas vdekjes” të Zija Çelës –
    1
    Duke më dhuruar librin e tij, në një takim pas kaq e kaq vitesh, shkrimtari ynë i mirënjohur Zija Çela shkroi në autograf: “I dashtuni Ndue Lazri, me bindjen se në zemrën tënde ka vend për dhembjen e tjetrit. Miqësisht, Zija Çela.”
    Eh, të më dish, i dashur Zija… Nisa ta lexoja përnjëherësh librin tënd, siç më ndodh me librat dhe autorët që i kam për zemër. Gjysmën e tij e lexova në avion. Dhe gjithë kohën sytë e mi ishin të veshur nga një tis lotësh, madje ndonjë pikë më rrëshqiti edhe mbi libër, aq sa pasagjerja që rrinte në sediljen pranë më vështroi si me habi. Dhe mendimi i parë, që më erdhi qysh në fillim të leximit, ishte: Paskemi qenë kaq afër e nuk e dija dramën që përjetonte miku im. Vetëm njëqind kilometra, një orë me makinë nga Bolonja ku jetoja unë, në Parmën ku djali juaj, i miri Tani, ishte shtruar në spital. Dhe më e çuditshmja është se në ato vite kur ka ndodhur ngjarja, unë vija shpesh për motive pune në Parma dhe furgonin e punës e parkoja pikërisht në hapësirat e spitalit e dilja të bëja ndonjë shëtitje në ambientet e tij e në zonën përreth, derisa punonjësit e mi të mbaronin punën që u kisha lënë. Tek lexoja, thoja me vete: Si nuk e kam takuar Zijain tek dilte në oborret me gjelbërim e me ujë të spitalit, o tek qiparisi ndjellakeq, ku ai me zë të lartë, në kulmin e dëshpërimit, i drejtohej Atit të madh në qiell, ndërsa i biri luftonte me vdekjen. Po e citoj këtë lutje, që do të shponte thellë çdo zemër njerëzore: “Zoti ynë që je në qiell, ti Baba dhe unë Baba, dhembjen që ndiej unë, ti e ke provuar me Birin tënd dhe e ke duruar, se je Atë qiellor, je i Plotfuqishëm, kurse unë jam i dheshëm dhe i përkohshëm, jam njeri, nuk jam Perëndi, unë nuk kam fuqi ta mbaj dhe as pushtet ta ringjall. Ku je, Atë”, i thirra duke ecur ndërmjet drurëve, “ku je Jezus, a po më dëgjoni?!”
    E në këtë lutje nuk është Abrahami përpara çasteve të sakrifikimit të birit të tij sipas vullnetit të Zotit. Nuk është as Jezusi në momentin e kryqëzimit tek i thërret të atit: “Ku je Atë, përse më ke braktisur?”. Por është Zija Çela, një artist vulnerabël, një prind në kulmin e dhembjes, që është gati të bëjë atë çka është më sublime për hir të dashurisë për birin, të ofrojë vetësakrifikimin e tij për të shpëtuar jetën e djalit. Por është e thënë prej Zotit se nuk mund të bëhen shkëmbime të tilla. E atëherë mbetet shpresa, shpresa te mrekullitë që mund të bëjë shkenca mjekësore përballë një sëmundjeje të pashërueshme dhe, në rast falimentimi të saj, shpresa te ndonjë mrekulli e Hyjit në qiell.
    Autori i librit e quan veten “i çmendur në shpresat për shpëtimin e jetës së djalit”. Dhe është e justifikueshme, sepse çdo prindi do t’i luante truri nga vendi e do t’i shkulej zemra nga krahërori, duke gjetur shpresën si e vetmja forcë që vdes e fundit.
    2
    Zijai nuk ka mbajtur shënime në ata muaj, kur djali i tij, Dritani, ndodhej i shtruar në spital. Nuk donte të humbiste asnjë minutë, vetëm e vetëm për ta jetuar intensivisht me birin, shokun, mikun e madh dhe kolegun e letrave. E tek lexoj librin, më lind përshtypja që në atë periudhë mendja dhe zemra e autorit punonin disi të shkëputura nga njëra-tjetra. Zemra përjetonte ato dhimbje tej kufijve të arsyes njerëzore, ndërsa truri regjistronte gjithçka si filmim i kronikës së një dhembjeje përvëluese. E falë atij regjistrimi lexuesi ka në dorë një libër, një kryevepër mbi dhembjen prindërore e njerëzore, por edhe mbi dashurinë për jetën e luftën titanike për të fituar mbi vdekjen.
    Autori e mban lexuesin në tension, duke i rrëfyer hallin dhe dhembjen e vet. Por atëherë, sapo me intuitë e ndien se edhe lexuesin e ka kapluar dhimbja, ai ndalet, prit pak, sikur i thotë vetes. Dhe me mjeshtërinë e përvojën e një shkrimtari fin, gërsheton një digresion, shkon pak mbrapa a përpara, sjell në skenë fëmijët e familjen e Tanit, si për të thënë që jeta vazhdon e duhet të vazhdojë me larminë e gëzimet e saj. Pastaj vazhdon sërish me kronikën, në mënyrë preçize te fraza ku e kishte ndërprerë më parë. Kështu libri bëhet më pak i rëndë, por jo dhembja, e cila faqe pas faqeje merr përmasa të sublimës. Deri tek ai fund, ku edhe lexuesi më i ftohtë e ka të pamundur ta mbajë lotin e të mos kërkojë të mbushë mushkëritë me frymë si pas një zhytjeje të gjatë në ujë. Sepse është pikërisht fryma që sikur të mbahet, duke lexuar çastet e fundit të një 36-vjeçari, zemra e të cilit, e mbushur me dashuri për jetën, nuk do që të ndalet edhe kur trupi i tij ka filluar të ftohet.
    Tani (Dritan Çela) ishte një i ri plot vitalitet, plot ëndrra e projekte për jetën, ishte nga ato ekselenca intelektuale që e bënte krenar komunitetin shqiptar në Itali, ishte përkthyesi i talentuar që i kishte dhënë lexuesit disa kryevepra nga letërsia italiane. Ishte bir i artit, i një babai shumë të njohur për veprën e tij letrare, që në fillim e merr birin për dore duke e edukuar e plazmuar me dashurinë për artin. Dhe pastaj, kur biri ngjit kodrën e lartë të suksesit, është ai që duket se e tërheq atin për dore. E atëherë përse duhej të ndahej nga jeta pikërisht ky burri djaloshar, njeri me gjithë ato mirësi të spikatura, që kishte vetëm 3 vjet më shumë se Jezusi?! Kjo pyetje të vjen shpesh në mendje gjatë leximit të librit. Por vullneti i Zotit është i padiskutueshëm. Është Ai që e merr vendimin dhe më të mirët i zgjedh për t’i patur pranë vetes.
    3
    Libri i Zija Çelës nuk është një kronikë e thjeshtë e dhembjes së tij, familjes dhe e të afërmve për humbjen e madhe e të pazëvendësueshme. Mbi të gjitha, është një refleksion i thellë e tejet artistik mbi jetën. Në atë libër i ke bashkë shkrimet e shenjta, filozofët e lashtë, artistët e mëdhenj të të gjitha kohrave, që autori me mjeshtërinë e tij i shkrin në një amalgamë arti të lartë, për të dhënë romanin dramatik të jetës së një të riu dhe tragjedinë e brendshme të një prindi. Gjuha e tij është mjeshtërore, leksiku i tij është aq i pasur, sa ç’janë kultura dhe talenti i tij i paanë. Personazhet e tij janë babai – Abraham i kohëve moderne, të cilit flijimi i djalit nuk i zëvendësohet në çastet e fundit me flijimin e dashit; nëna – Ajkunë e heshtur gjatë gjithë kohës, e mbyllur në dhembjen gërryese, por që në fund shpërthen në vaj me ligje për Omerin- Tanin e saj; është djali – Promete, i ngujuar në shtrat, të cilit sëmundja shpend i zi ia ha pak e nga pak trupin, gjersa arrin në zemrën e paepur të artistit plot ëndrra.
    Autori e ndërton librin si një lojë të vazhdueshme midis prindërve, që në asnjë moment nuk lejojnë që djali të marrë vesh diagnozën fatale të përcaktuar nga mjekët, dhe djalit inteligjent nga ana tjetër, i cili hiqet sikur nuk e ka marrë vesh të vërtetën dhe mundohet të mbajë prindërit me kurajo. Është një lojë dramatike e përshkuar fund e krye nga filli i dashurisë për jetën dhe nga shpresa e një mrekullie të mundshme. Por me sa duket në kohën e sotme mrekullitë ndodhin gjithnjë e më rrallë, ose nuk ndodhin fare.
    Mua më ra në dorë mjaft vonë ky libër, 16 vjet pas ikjes për në qiell të protagonistit të tij, Dritan Çela. Por dhembjen e ndjeva po njëlloj, si të kisha qenë në varrimin e atij artisti, që mbetet i pavdekshëm me veprat letrare që përktheu. E ndjeva edhe atë ditë, kur po pija kafe me Zijain, kur ai me shumë delikatesë e përmendte rrallë ngjarjen e hidhur, që për zemrën e tij ishte sikur të kishte ndodhur dje. Në libër e shtuna është një ditë kombinimesh të çuditshme, që mbase nuk janë krejt të rastësishme. Ashtu siç nuk është e rastësishme edhe zgjedhja që ka bërë Zijai. Tek pinim kafe, atij i ra telefoni. Ishte taksisti që çdo të shtunë, si dita kur ka mbyllur sytë Tani, e çon Zijanë në Sharrë, për të shkëmbyer ca fjalë dashunie edhe pas vdekjes, si dikur në të gjallë nëpër oborret e spitalit.
    E ndjej dhembjen ende. E si për kryeshëndosh për mikun tim, shkrojta këto radhë. Por dëshiroj t’i mbyll në një nivel tjetër meditimi. Pikërisht me theksimin që kanë berë autorë të shquar, të cilët duke e ndier gjithashtu thellësisht dhembjen, por edhe dritën e veçantë që buron prej saj, kur kanë shkruar për këtë libër, megjithatë e kanë cilësuar si Himn për Jetën.
    NDUE LAZRI

Burimi/Facebook/Autori