Rreplik albanologut zviceran, Basil Shader.

0
92

Nga Gjoke Vata.
Gazeta Ekslibris ne numrin e saj te dates 24 korrik 2021 botoi nji interviste marre albanologut Shader i cili e fillon intervisten e tij me keto fjale:”Me vjen keq per shqiptaret e njohunive te kufizueme per gjuhen e tyre letrare.” Do te doja te m’u pergjegjeshit zotni albanolog ketyne pyetjeve qe une i mendoj themelore te kesaj ceshtje: A mund te konsiderohet gjuhe letrare, ajo gjuhe qe nuk perfshine kryeveprat e krijimtarise se shkrimtarve e poeteve ma te medhej te vendit te asaje gjuhe e Eposin qe ashte shpirti i krijimtaris popullore?! A mund te konsiderohet gjuhe letrare nji gjuhe e vendosun forcerisht nga te medhejte e krahines se epersis politike si ce thekson edhe kryegjuhtari jone Eqerem Cabej?! Qe per shkak te ketyne fjalve thelbsore shkencore iu xevendsue drejtimi i atije kongres nga nji gjuhtar qe ishte ne ujdije te plote me deshiren e tiranit me e politizue shqipen. E une mendoj se nji gjuhe te politizueme duhet me ia heqe politiken per me e pa sa ashte letrare. E pra demoracise kete kerkes te sajen te domosdoshme gjuhtaret shqiptar te mbrojtun nga qensura e njejte e politikes se kohes se atij”Kongres”, as tash pas 31 vjetve te ramjes dejure te komunizmit ne Shqipni as nuk japin kurrfare sheji se mund t’ia pranojne kete kerkese. Ju thoni se keni mik te ngushte gjuhtarin Gjovalin Shkurtaj. Miqesis natyrishte i duhet urue jatgjatsia, por meqense ksaje miqsije i ka dhane shkas edhe gjuhsia a ju ka thane miku juaj se kongresi politikogjuhsore ashet i vitit 1972 kur parulla e komunizmit shqiptar pergjithckaishte”Politika ne plane te pare.” E sa e ka ndikue kjo parulle kongresin gjuhsore te atij viti. Ju Z. Shader thoni ne kete interviste:” Gjuha letrare e dialektet mund te bahen te nje veshtirsije te konsiderueshme ngase femijet e dialekteve mund te humbasin gjuhen letrare.” Keto fjale i japin shkas ksaje pyetjer: Nese do te ishte keshtu dialektet do te luftoheshin me zhdukje per hire te gjuhes letrare, por nga se nuk ashte ashtu dialektet kujdesen aq sa ne shume vende te Botes mesohen krahas gjuhes letrare sepse krijimi i vlefshem meriton te nderohet e te ruhet nga kujdesi ma i perkryem. Madje edhe pa marre parasyshe ndryshimet shume te medhaja gjuhsore ne mes te dialekteve te gjuhes letrare. E ne Shqipni sidomos ne mes te kryedialekteve ndryshimet jane pothuej te pa perfillshme, aq sa nuk ka gege qe te mose kuptoj tosknishten as nuk ka toske qe te mos e kuptoje gegnishten. E megjithkete shteti anmiqsore i gegnishtes ashte perpjeke me e ba sa ma te pranueshme dokrren e tij te urretjes ma te pajustifikueshme:”Gegrishtja eshte e pa kuptueshme.” E per me e ba sa ma te besueshme per ata e ato qe e hane “Sapunin per djathe nxori gegnishten jashte ligji me te gjitha kryeveprat e krijimtaris se poetve gege. Ne vijim ju thoni: Ne ne Svicer kemi te njejtin fenomen persa i perket gjermanisht folse e dialektit zvicerrian, por nuk egziston rreziku i humbjes ne qofte se keto dy gjuhe kultivohen vec e vec.” I nderuem Z. albanolog ketu na del pyetja: Pse gjuhtaret shqiptar nuk e pranojne kultivimin vec e vec te gegnishtes e te tosknishtes?! Une mendoj se nese gegnishtja do te ishte inferiore memzi kishin prite me e i mshaa ketij kultivimi sepse do te kishte nxjerre ne pah te drejten qe e ka udheheqe standardizimin. e shqipes. E mos pranimi i ketij kultivimi tregon epersin gjuhsore te gegnishtes, epersi qe e deshmojne pakundershtueshmenishte leksiku i saj me frazeologjine, me etimologjine, me trajtat gramatikore. Ju e dini Z.albanolog se mungesa e infinitivit qe gegnishtja si te gjitha gjuhet ma te perparueme te Botes e ka zemren e shqipes ashtu mungesa e infinitit te universit gjuhsore. Ju e dini se E pazane me te cilen kongresi politikogjuhsore ka xevendsue ne 3000 fjale germen A me 3000 E pazene e une mendoj se ne mos faje keto perbajne 3000 gabime te pa falshme nga gjuhsia. Une do te thoja se keto te dhana sado qe tejat te kufizueme i mjaftojne se drejtes se percaktimit te nji standardi gjuhsore. Pershtypje tjeter qe me bani intervista juej ashte te permendunit e emnave qe si pas jush jane te medhejte e letersise tone bashkkohore. Gja kjo qe ashet nji tregues i qarte se ju nuk keni lexue Martin Camen, Arshi Pipen Errnest Koliqin e tjere shkrimtare gege qe perbajne kostelacionin e krijimtaris letrare bashkohore. E pra keta kane shkrue ne ate shqipe qe e konsiderojne ma letrare, perndryshe nuk do t’i kishin shkrue ne nji shqipe jo letrare qe do t’u kishte ule dukshem vleren e krijimtaris se tyne. E drejta e don debatin si vehten e saje.Pershendetje.

Burimi/Facebook