Vasel Gilaj – DED COKU “NDERI I KOMBIT”

0
157

Ded Coku ka lindur ne vitin 1870, ne Shenkoll te Bregut te Matit, figure me permasa kombetare, 16 vjec vendose pushken ne krah dhe lufton kunder cetnikeve Malazez e kunder turqeve per lirine e Shqiperise. Ishte i biri i atdhetarit te shquar Cok Prekes dhe vellai i luftetareve dhe patrioteve Mash e Gjeto Coku.
Ded Coku mori pjese ne kryengeritjen e Malesise se Madhe perkrah Ded Gjon Lulit ne vitin 1911,
deshmi per keto akte flasin jo vetem deshmite por edhe dokumentat historik si dhe fotografite ku Ded Coku eshte gjithnje perkrah Ded Gjon Lulit, ishte pjesmarres ne te gjitha kuvendet patriotike krahinore e nderkrahinore si dhe ne kuvendin e Dheut. Ded Coku ka organizuar tre kuvende ne Bregun e Matit, me kreret e kesaj krahine si dhe asaj te Mirdites, Ktheles, Kurbinit e Malesise se Lezhes me te cilet ka krijuar edhe te Beslidhurit ne kuvendin e Zejmenit 1912, te cilat luajten nje role te rendesishem per bashkerendimin e veprimeve kryengeritese te ketyre krahinave ne vitet e pavaresise, se bashku me Gjeto Cokun e Llesh Nik Daken organizuan kryengeritjen e 22 qershorit ne Breg te Matit, e cila ishte beteja me e pergjakshme ne kuadrin e kryengeritjes se pergjitshme te vitit 1912 ku mbeten te vrare 17 luftetare te cilet jane Nikoll Miri, Pjeter Miri, Gjergj Nikolla, Mark Ded Ndoka, Mirash Ujka, Haxhi Cari Djala, Kol Lek Bori, Pjeter Bici, Llesh Sokoli, Ded Marashi, Gjelosh Delia, Preng Nikolla, Mark Daka, Dil Daka, Vake Daka, Mar Daka, Vat Llesh Daka. Ndersa Tabori iTurgut Pashes eshte spartalluar plotesisht, sipas at Gjergj Fishtes Ded Coku eshte edhe Kryetar i ekspedites se Durresit Gushte 1912 ku dhe eshte plagosur, per te vendosur atje flamurin shqiptar, merr pjese me te vellane Gjeton ne vendosjen e flamurit kometare ne Lezhe dhjetor 1912. Po ne vitin 1912 me te Beslidhurit lufton kunder ushtrise se Esat Pashes, ne Koder-Pllane, qe po vraponte drejt veriut. e kjo ndolle ne muajin shtatore 1912
Merr pjese ne kuvendin e Rubikut me 1 dhjetor te vitit 1912, eshte pjestar i ngritjes se flamurit tone kombetar atje, se bashku me kreret e Mirdites,
Me 3 dhjetor 1912 Ded Coku me te vellan Gjeton e me kreret e tjer te Bregut te Matit, Lezhes, Zadrimes e Malesise se Lezhes ngren flamurin ne Lezhe. Menjeher, ne kuvendin me te formohet Qeverin e Lezhes, ku Ded Coku zgjillet zv. kryetar i kesaj Qeverie. duke u bashkuar me qeverin e Ismail Qemalit.
Me rastin e nje vjetorit te Pavaresise se Shqiperise me 28 nentore 1913, Ded Coku ftohet nga Ismail Qemali ne Vlore dhe pritet me respekt dhe nderime te larta, gjithashtu ate dite Ismail Qemali ne prani edhe te Ded Cokut ka pritur edhe konsujt e Italise, Austrise, dhe Bullgarise. Lufton me forcat Serbo -Malazeze gjate vitit 1913, per te mbrojtur flamurin e Shqiperise. Pase vrasjes se vellait te tij Gjeto Coku Ded Coku eshte kryetar i qeverise se Lezhes deri ne vitin 1915 vite kure serbo -malazezet pushtuan Lezhen. Merre pjese ne lufte kunder rebeleve turkomane te Haxhi Qamilit, per mberojtjen e Princ Vidit maje qershor te vitit 1914, lufton perkrah Frrok Ded Bajraktarit. Merr pjese ne Kongresin Kombetar te Lushnjes, me 21 janar te vitit 1920 i cili mori vendime te rendesishme per fatet e shqiperise, ku eshte zgjellur anetar i keshillit kombetare te ketij kongeresi.
Ne vitin 1923-24 e gjejme ne veri te shqiperise per mberojtjen e kufive te Vermoshit, perkrah Prek Cakit e Uc Turkut.
Perkrah opoziten dhe merre pjese ne levuizjen e qershorit te vitii 1924, qe ullhiqej nga Fan Noli, Luigj Gurakuqi e Bajram Curri. Arrestohet nga qeveria e Zogut ne vitin 1925 si kryengerites. Falet po nga kjo qeveri, me rastin e 15 vjetorit te pavaresise ne vitin 1927 si kontribues ne luften antiosmane per pavaresin e atdheut. Ded Coku Zgjidhet Nen Prefekt i Lezhes ne vitin 1937. Po kete vit, per veprimtari fetare dhe si i krishtere i devotshem, emerohet ne krye te delegacionit te katolikeve te veriut per te vizituar Selin e shejte ne Rome, ku takohet me Papen. Dhuron toke dhe ndihmon me materiale per ngritjen e shkolles se re te Shenkollit aty ku ajo ndollet edhe sote. Zgjidhet dy her deputet ne parlamentin shqiptare ne vitin 1922 si dhe ne parlamentin e pare etnik shqiptare ne vitin 1943. Merr pjese ne te gjitha kuvendet nacionaliste per te organizuar rezistencen antikomuniste. Dergon 300 forca per te ndaluar marshimin e komunisteve ne Perlat, ne gushte te vitit 1944 Merret veshe me ta, pasi Partizanet ben te ditur se luftonin per Shqiperi dhe Flamur, dhe u hape rruge pa shkrepur asnje pushke. duke ndaluar vllavrasjen pore megjithkete qe Ded Coku beri. Arrestohet ne Dhjetor te vitit 1944 dhe pushkatohet me 22 gushte te vitit 1945 ne qender te qytetit te Lezhes, si antikomunite ne moshen 75 vjecare, dhe duke thene rrofte flamuri, rrofte shqiperia. duke u bere keshtu i treti vella i vrare, dhe i katerti i Cokajve po te kemi parasyshe edhe vdekjen e babait te tyre Cok Prekes ne burgun e kalase se Skodres ne kohen e Turqise, dhe qe jane vrare nga tre Shtete, Coku nga Turqia, Mashi djali i tij i mall nga Mali i Zi dhe fatkeqesishte dy djemt e tjer te Cok Prekes Gjetoja dhe Deda nga Shqiptaret.
Ded Cokut I jane dhene disa vlerisimesic jane Dekorata e dhene me Urdher Trimerie nga Perandori i Austro- Hungarise Franc Jozef ne vitin 1914 ku Ded Coku ka qe nje nga anetaret e delegacionit Shqiptar ne Vjen. Gjithashtu djali i Ded Cokut, Sokol Coku ka vuajtur 4 vite burg ne kohen e rregjimit komunist ne Shqiperi. Ded Coku eshte vleresuar nga komisioni is Vleresimit te Figurave dhe Shoqata e ishe te perndjekureve dhe persekutuareve Politik, Ded Coku eshte shpallur Qytetar Nderi I
Qarkut Lezhe . Nga ishe presidenti i shqiperise Bamir Topi i eshte dhe Medalja e Arte e Shqiponjes. Per te mberritur ne viti 2015 kohe kure Ded Coku eshte nderusr me titullin me te larte Nderi i Kombit.
Nga Vasel Gilaj, Zani i Malsise

Burimi/Facebook